مشاهدهء عينى مىباشد ؛ به اين معنا كه دانشمندان مىديدند در محيطهاى آلوده ، پشه ، كرم و مگس وجود دارد ، از ميان ديوارهاى قديمى و خرابه‌ها موش بيرون مىآمد ، آرد گندم ، حبوبات و گوشت پس از مدتى كرم زده مىشد ، در آب‌هاى صاف و راكد پس از مدتى كرم‌هاى سرخ و سفيد توليد مىشد و ده‌ها نمونهء ديگر در فراخناى عالم طبيعت و زندگى بشر به چشم مىخورد . در نتيجهء اين مشاهده‌ها بود كه نظريهء « خود به خودى » شكل گرفت . به گفتهء يكى از دانشمندان : « اعتقاد به توليد خودبه‌خود موجودات جهان ، فرضيه‌اى بسيار قديمى است . از زمان ارسطو تا اواسط قرن هفده آن را براى آفريدن كرم‌ها ، قورباغه‌ها ، حلزون‌ها ، زالوها و كليهء موجودات آلى كه ما آن‌ها را در لجن‌ها و گل‌ها و آب‌هاى فاسد و مواد گنديده مىبينيم ، قادر مىدانستند » . « 1 » دانشمندان از نيمهء قرن هفدهم به بعد پس از تجربه‌هاى مكرر و مداوم فهميدند كه محال است موجود زنده خود به خود و يا تصادفى به وجود بيايد ، بلكه موجود زنده بايد از موجود زنده توليد شود . در تاريخ علوم نوشته‌اند : « تجربه‌هاى ردى ( redi 1688 ) نشان داد كه كرم‌هاى گوشت از تخم كرم‌هايى كه به وسيلهء مگس منتقل مىشوند به وجود مىآيند » . « واليسنرى نيز وجود تخم حشرات را در شكاف نباتات ثابت كرد » . « 2 » « پاستور در سال 1861 توانست راه حل قطعى و كامل مسئلهء توليدمثل خود به خود را به آكادمى تقديم كند ؛ به اين معنا كه توليد مثل خود به خود معنا ندارد [ و ] هر موجود زنده‌اى از موجود زندهء ديگر متولد مىشود ، شير فاسد نمىشود و شراب ترش نمىگردد ؛ فقط به شرط آن‌كه از ورود تخم‌هاى موجودات زنده در آن جلوگيرى كنيم . در جايى كه تخم و مخمّر و موجود زنده ميكروسكوپى وجود نداشته باشد ، نه چيزى توليد مىشود و نه عمل تخمير انجام مىگيرد و نه فساد و گنديدن ممكن است » . « 3 »

--> ( 1 ) . همان ، ص 22 . . ( 2 ) . همان . . ( 3 ) . همان ، ص 23 . .